|
دوره
اول :
دوره
تاسيس و
افتتاح
مبتكر
طرح
كتابخانه
ارباب
كيخسرو
نماينده
اقليت
زرتشتي
در دوره
دوم
مجلس
است
.وي در
سال 1287 ه'. ش
(1327 ه'. ق / 1909 م)
يعني دو
سال پس
از
پيروزيانقلاب
مشروطيت،
اين طرح
را به
مجلس
ارائه
كرد و
دايره
كتابخانه
در نظامنامهداخلي
مجلس
شوراي
ملي،
مصوب 17 دي
ماه 1287 ق
مورد
توجه
قرار
گرفت.ارباب
كيخسرو
در انجام
مراحل
مقدماتي
تاسيس،
گردآوري
كتاب و
تعيين
مكانيبراي
نگهداري
كتابهاو
ايجاد
كتابخانه
موقت،
سهم
برجستهاي
داشته
است. ازيادداشتهاي
او چنين
برميآيد
كه وي
شخصا وظيفه
ترتيب و
تنظيم
تعدادي
ازنخستين
كتابها
را در
قفسه به
ترتيب
حروف
الفبا و
شمارهگذاري
را به
عهده
داشته
است.اسناد
موجود و
اطلاعات
به دست
آمده
نشان ميدهد
كه
ارباب
كيخسرو
شاهرخ
باهمكاري
جمعي از
نمايندگان
پيشگام
مجلس
مانند
دكتر رضا
افشار و
شيخ
ابراهيمزنجاني
و سيد
نصرا...
تقوي در
فراهم
آوردن
مقدمات
تاسيس
كتابخانه
مجلس از
طرحپيشنهاد
تا
استقرار
و پا
گرفتن
آن،
كوششهاي
فراواني
كردهاند.
همچنيناحتشامالسلطنه،
محمود
علامير و
محمدعلي
ذكاالملك
فروغي
از
موسسان
وپايهگذاران
به شمار
ميآيند.پيش
از
افتتاح
رسمي،
كتابهادر
دو اتاق
كوچك و
تودرتو،
در قسمت
شرقحوضخانه
نگهداري
و در چند
قفسه
چوبي
چيده ميشد.
اين
كتابخانه
كوچك
هموارهمورد
توجه و
استفاده
نمايندگان
بود. در
دوره
پنجم
تقنينيه
بود كه
مجلس،
خانه و
باغعزيزالسلطانيمليجك
را خريد و
قرار شد
كه
قسمتي
از آن را
پس از
آمادهسازي
وتغييرات
لازم به
كتابخانه
اختصاص
دهند و
كتابهارا
به آنجا
منتقل
كنند.در
سال 1302 ش،
كوششهايي
كه براي
تاسيس
كتابخانه
انجام
ميگرفت
به
نتيجهرسيد
و
كتابخانه
از محل
موقت
خود حوضخانه
به
ساختماني
در سمت
شرقيمجلس
كه براي
كتابخانه
ساخته
بودند
منتقل
شد و پس
از
استقرار
و نظم و
ترتيبسرانجام
در سال 1304 ش
رسما
گشايش
يافت.
اين
ساختماني
كه كتابخانه،نخستينبار
در آنجا
گشايش
يافت
بخشي از
اندروني
خانه
حسينخان
سپهسالار
بود كهناصرالدين
شاه پس
از
مصادره
باغ و
خانه
سپهسالار
ابتدا آن
را به
سوگلي
خودانيسالدوله
بخشيد و
پس از
درگذشت
او به
عزيزالسلطان
سردار
مليجك
داد ومليجك
آن را به
اسدالله
كردستاني
فروخت و
مجلس به
پيشنهاد
آيت الله
شهيد سيد
حسنمدرس
از محل
جرائم،
آن را از
اسدالله
كردستاني
خريد و
قسمتي
از آن
براي
اين منظور
در نظر
گرفتند و
زير نظر
استاد
جعفر خانمعمار
كاشاني،
كه
بعدها
معمار
مجلس
شد، به صورت
كتابخانه
در آمد.كتابخانه
در اين
محل،
تشكيلاتي
ساده و
ابتدايي
داشت كه
شامل يك
قرائتخانه،دفتر
مدير و
كاركنان
و سه
اتاق
كوچك
براي
مخزن
كتابهابود.
دوره
دوم :
انتقال
به
ساختمان
جديد
به
دليل
كوچكي
فضا و
نامناسب
بودن
محل نگهداري
كتابها
به دستور
رئيس
مجلسوقت
، سردار
فاخر
حكمت ، در
قسمت
جنوبي
باغ
بهارستان
زميني به
مساحت 1200مترمربع
درنظرگرفته
شد و
ساختماني
مجهز به
تمام و
سايل در
چهار طبقه
برايكتابخانه
بنياد
گرديد .
اين
ساختمان
داراي
پنج مخزن
كتاب كه
هر يك
گنجايش
بيشاز
يك صد
هزار
كتاب را
داشت ،
يك سالن
مطالعه
، يك
سالن
نمايشگاه
، پنج
اتاق جهتكارمندان
و سالني
جهت
دايره
فيلموتيك
بود.ـ
( طبقه
اول (
زيرزمين
شامل دو
مخزن و
سالن
دايره
فيلموتيك
بود مخزن
شرقي ،
خاصكتب
لاتين و
مخزن
غربي ،
خاص
انتشارات
سازمان
ملل بود.ـ
(طبقه
دوم (همكف
شامل
سالن مطالعه
و اتاق
تحقيق و
مخزن
كتابهاي
خطي ومجموعههاي
اهدايي
بود.ـ
طبقه
سوم : مخزن
كتابهاي
چاپي
فارسي و
عربي بود.ـ
طبقه
چهارم :
مخزن
نشريههاي
ادواري
و سالن
نمايشگاه
بوده است.
دوره
سوم :
انقلاب
اسلامي
كتابخانه
تنها
بخشي از
مجلس
ملي سابق
بود كه از
چند ماه
پيش از
پيروزي
انقلاب ،بدون
اجازه
مسئولان
وقت مجلس
، تعطيل
شده بود
اما در 16
فروردين
1358 يعنيكمتر
از دو ماه
پس از
تحقق
انقلاب
شكوهمند
اسلامي
و پس از
حدود شش
ماه تعطيليباز
شد و فعاليت
خويش را
با حضور
چند تن
از
كاركنان
كه به
وسيله
مدير
كتابخانهانتخاب
و احضار
شده
بودند
آغاز كرد
بازگشايي
كتابخانه
در اين
دوره به
دستور
شفاهي بنيانگذار
جمهوري
اسلامي ،
حضرت
امام
خميني
قدس
نفسه
الزكيه
بود كه به
وسيله استاد
شهيد
مرتضي مطهري
ابلاغ شد.خود
استاد مطهري
در اين
باره ميفرمايند
:خدمت
امام
رسيدم
در حضور
ايشان
نامهاي
بود كه از
طرف
مسئولانمجلس
شوراي
ملي
منحله
ارسال
شده بود
مبني بر
تقاضاي
روشن
شدن وضع
وپرداخت
حقوق
آنها.
امام
فرمودند :
كتابخانه
را در
اختيار
استاد
حائري
قراردهيد
و بگوييد
ايشان در
جز هيئت
مسئولان
مجلس
منحله
انجام
وظيفه
كنندو
به امور
كاركنان
مجلس
نيز
رسيدگي
نمايند
مرحوم
شهيد مطهريرحمه
الله
عليهخود
به مركز
كار
مسئولان
مجلس
منحله
رفت و
پيام
امام
بزرگوار
را ابلاغ
كرد.با
اين
پيام
كاركنان
كتابخانه
، با
تعداد كم
، شروع به
كار
كردند. از
جمله
كارهاي انجامشده
در دوران
انقلاب
، بررسي
موجودي
كتابخانه
به وسيه
تطبيق
كتابها
با دفاتر ثبتو
فيش
بايگاني
بود
همچنين
براي
آسان شدن
كار در
آينده
شماره
كتابها
تابلوها
واشياي
كتابخانه
در قفسه
بالاي
شماره
ثبت
دفتر
يادداشت
شد.بررسي
و تكميل
فهرست
كتابهاي
چاپي،
به ويژه
فيش
كتابهاي
چاپي
عربي
است.در گذشته
به
دليلي
كه روشن
نيست
فيش
كتابهاي
عربي از
برگهدانها
خارج
شده وبيشتر
آنها در
كارتنها
انباشته
بود. از
اين
برگهها
آن چه
موجود
بود به
برگهدانها منتقلو
براي
كتابهايي
كه برگه
نداشت
فيش
نوشته
شد. در
كتابخانه،
بخش صحافي و
تعميرو
تجليد
كتاب هم
به وجود
آمد; بدينگونه
كه با
كارشناسي
از خارج مجلس
قرارداد
بستهشد
و سه نفر
از
كاركنان
زير نظر
آن
كارشناس
به
فراگرفتن
كار صحافي
پرداختند.
فعاليتاين
بخش تا
سال 1374
ادامه
داشت و
در اين
سال به
مركز
مرمت كتابخانه
كه
كارمرمت
و تجليد
كتابهارا
به شيوه
مدرن به
عهده
دارد
منتقل
گرديد.از
تحولاتي
كه در
دوران
انقلاب
اسلامي
به وجود
آمد،
ادغام
مديريتكتابخانهسنايسابق در كتابخانه
مجلس
شورا بود ;
بدين
شكل كهمجلس
شورا
عنوان كتابخانهمركزي
شماره 1 مجلس
شوراي
اسلامي
و سناي
سابق،
عنوان
كتابخانه
شماره 2مجلس
شوراي
اسلامي
را يافت.
به
دنبال
تغيير
محل
كتابخانه
شماره 2
از داخلپارلمان
به محل
فعلي آن
موزه
نگارستان
در سال 1362
اين
كتابخانه
تخصصياسلامشناسي
ـ ايرانشناسي
كه قبلا
بسيار
خصوصي
بود و
افراد
خاص و
شناخته
شده ويا
كساني
با سفارش
و معرفي
شخصيتهاي
آشنا
بدان جا
راه
داشتند،
در
اختيار
عمومقرار
گرفت.
گفتني
است كه
كتابخانه
شماره 2
در اول
انقلاب
و همزمان
با تشكيلمجلس
خبرگان
وضعيت
استثنايي
و خاطرهانگيزي
داشت و
شخصيتهاي
انقلاب
مانندمرحوم
دكتر
بهشتي
به آنجا
مراجعه
ميكردند.از
ديگر
تحولات
مهم و
سرنوشتسازي
كه در
تاريخ
كتابخانه
مجلس به
وقوعپيوست
تصويب
اساسنامه
كتابخانه
در سال 1374
بود. بر طبق
اين
اساسنامهكتابخانه
به صورت
موسسهاي
مستقل
تحت
عنوان
كتابخانه،موزه
و مركز
اسنادمجلس
شوراي
اسلامي
درآمد .
درراس
اين
سازمان
هياتامنا
قرار
دارد.
رئيس
مجلسبه
عنوان
رئيس
هياتامنا
مقرر شده
است .
رئيس
كميسيون
فرهنگ و
ارشاد
اسلامي،رئيس
كميسيون
فرهنگ و
آموزش
عالي،
كارپرداز
فرهنگي
مجلس
شوراي
اسلامي،ئيس
كتابخانه
و دو نفر
از
محققان
كشور به
پيشنهاد
رئيس
كتابخانه
و تاييد رئيسهياتامنا
و ديگر
اعضاي
هيئت
امنا تشكيل
ميدهند.
|